GEO | ARM | ENG | RUS
ჩვენი არქიტექტურული ძეგლები

   გეღარდი,(კლდეში ნაკვეთი მონასტერი“), მონასტერი მდინარე გარნის ხეობაში, ერევნის სამხრეთ-აღმოსავლეთით 40 კმ-ზე. დაარსდა IV საუკუნეში. გალავნის შიგნით განლაგებულია ჯვაროვან-გუმბათოვანი ეკლესია ასტვაწაწინი (1215), რელიეფებითა და ჩუქურთმებით შემკული 4-სვეტიანი გავითი (1225), კლდეში გამოკვეთილი ორი გუმბათიანი ეკლესია (ორივე 1283, ხუროთმოძღვარი) და სხვა, გალავნის გარეთ კი — XII საუკუნის ნახევრად გამოქვაბული გრიგორის ეკლესია. შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვირეობის ძეგლთა სიაში.

 

           

  643-652 წლებში კათოლიკოს ნერსეს III-ის (აღმშენებელი) სურვილით აგებულ იქნა დიდებული წმ. გიორგის საკათედრო ტაძარი ადგილას, სადაც მეფე ტირდატ III და გრეგორი ბრწყინვალე შეხვედრილან ერთმანეთს. 930 წელს ტაძარი მიწისძვრამ გაანადგურა და დამარხული რჩებოდა მე-20 საუკუნის დასაწყისში ხელახლა აღმოჩენამდე. 1900-07 წლებში არემარეში მასიური არქეოლოგიური გათხრები მოეწყო, რის შედეგადაც გაწმენდლი იქნა კათედრალის ფუნდამენტი კათოლიკოსის სასახლესა და ღვინის მარანათან ერთად.

ფრესკებით მოხატული ეკლესიის ინტერიერი ბერძნული ჯვრის ფორმისაა სამი განშტოებით, ხოლო ექსტერიერი კი 32-გვერდიანი პოლიგონია, რომელიც შორიდან წრული ფორმის შთაბეჭდილებას ტოვებს. თანამედროვე მკვლევარები ეყრდნობიან ტოროს ტორამანიანის (რომელიც გათხრებზე მუშაობდა) მოსაზრებას, რომ შენობას სამი სართული უნდა ჰქონოდა.

ზოგიერთ წყაროზე დაყრდნობით ზვართნოცის კათედრალი გამოხატულია როგორც არარატის მთაზე აღმართული პარიზის სენ-შაპელის ტაძრის ფრესკაზე. ეს ნაკლებად სავარაუდოა, ვინაიდან თავად ფრესკა ამ ტაძრის განადგურებიდან 300 წელიწადში იქნა დახატული. ეჩმიაძინის ტაძრებთან ერთად ზვართნოცი იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაშია შეტანილი 2000 წელს.

 

 

 სარდარაპატ

სარდარაპატიმემორიალური კომპლექსი მიძღვნილია სარდარაპატის 1918 წლის თურქ აგრესორებზე ბრძოლაში გმირი სომეხი ხალხი გამარჯვებისადმი.

კომპლექსს უკავია პარკის დიდი ტერიტორია, რომელსაც აკავშირებს მაღლობზე აღმართული სამრეკლო ზარებით (სიმბოლო გამოძახილი ხალხის ბრძოლისა). ხეივანს არწივების ფორმით აკრავს კედელში  ჩასმული  ტრიუმფალური არკა, რის გარშემოც განთავსებულია სატრაპეზოს შენობა და ეთნოგრაფიული მუზეუმი. მუზეუმის შენობა წარმოადგენს ტანამედროვე სომხურ არქიტექტურას. მუზეუმის შენობა, პასუხობს რა ყველა სამუზეუმო მოთხოვნას, ის განსხვავდება მონუმენტალურობით, ნოვატორიული აზროვნებითა აღსავსე ტრადიციული არქიტექტურული ფორმით.

მუზეუმი მდიდარია ექსპონატებით. აქ წარმოდგენილია მდიდარი მასალა სომხეთის ისტორიულეთნოგრაფიული რეგიონებიდან, რაც საშუალებას გვაძლევს რემესლის განვითარებისა, სომეხი ხალხის ყოფისგანსაკუთრებისა.

 

              

   კერპთაყვანისმცემელი ტაძარი გარნი

ტაძარმა- ძველსომხური კულტურის ფორმირებამ თავისი წვლილი შეიტანა როგორც სომეხი ხალხის ასევე ჩამოყალიბებაში, ისე როგორც ძველებური საზოგადოება და ქვეყანა, რასთანაც კონტაკტს ამყარებდა სომეხი ერი. უკვე ძალიან ადრეულ ეტაპზე თავისი განვითარებით ძველსომხური კულტურა გამოირჩებოდა მიმბაძველობით სხვა ერების მიღწევებთან. ეს თვისება ძველსომხური კულტურა ნათლად გამოჩნდა ელინიზმის პერიოდში. არანაკლებ ცნობილი გარნის კერპთაყვანისმცემელი ტაძარი მიძღნვნილი ღმერთის მიტრესადმი აშენებულია 1 საუკუნეში.

არშაკიდის  (301) დროს მოხდა განსაზღვრელი მოვლენათ სომეხი ხალხის კულტურის, ისტორიის ქრისტიანობის  მიღება რამაც შემდგომში განსაზღვრა სომეხი ხალხის კულტურის განვითარება.

 

   წმინდა ეჩმიაძინიქალაქ ვაღარშაპატის მთავარი ღირსშესანიშნაობა, რომელიც ქალაქის ცენტრში იკავებს 80 კვ. აქ განთავსებულია კათედრიალური ტაძარი, სურბეჩმიაძინის სრულიად სომხეთის კათოლიკოსის  რეზიდენცია, სასულიერო სემინარია და მრავალი სხვა. კათედრალიური ტაძარი სომხეთის უძველესი ქრისტიანული ტაძარიააშენდა ჯერ კიდევ მე 4 საუკუნის დასაწყისში. მაშინვე როცა სომხეთში  ქრისტიანობა შემოვიდა ლეგენდის თანახმად ტაძრის მშენებლობის ადგილი მითითებული იქნა ქრისტეს მიერ - გრიგორ განმანათლებისათვის. ვაღარშაპატში მრავალი სხვა ცნობილი არქიტექტურული ძეგლებიცაა. ქალაქში შესვლისთანავე თვალწინ მაღლდება დიდებული სურბ რიფსიმეს ტაძარი. იგი აშენებულია 618 წელს იმ ადგილას, რომელიც გადმოცემის თანახმად წამებით სიკვდილით დაასრულა სიცოცხლე ქალწულმა რიფსიმემ, ეს მაშინ როცა ბატონობდა კერპთაყვანისმცემელობა (ქრისტიანობის რწმუნის უარყოფისათვის) დროს. წმინდანი რიფსიმე განისვენებს მიწისქვეშა განსასვენებელში. თვითონ მონასტერი ითვლება სომეხი ხალხის საეკლესიო შედევრად.

 

 მონასტერი ხორ ვირაპი

ხორ ვირაპის მონასტერი განთავსებულია ბორცვზე სოფელ  პოქრ ვედის მახლობლადმისი მთავარი ღირსშესანიშნაობაა არარატის მთების გარემოცვამონასტერი წარმოადგენს სომხეთის ერთ-ერთ წმინდან მოციქულთა ეკლესიას. საეკლესიო გადმოცემის თანახმად ამ ადგილს იმყოფებოდა არტაშატის დილეგი, სომხეთის დედაქალაქი და ზუსტად მეფის ბრძანებით (ტრდათ III) იყო ამ დილეგში     გამოწყვდეული ერთ-ერთი მოწინავე ბრალდებული ქრისტიანი - გრიგორირომელიც ქადაგებდა ქრისტიანობას და მიმდევარი იყო ქრისტიანობისგრიგორმა სიბნელეშიდილეგში გაატარა 15 წელი.

გადმოცემით გრიგორის წამების შესახებ –– გადაჯაჭვულია თქმულებით წმინდანი ქალწულების რიფსიმეს, გაიანეს და მათი მეგობრების წამებით სიკვდილის შესახებმას შემდეგ, რაც მეფე ტრდათის ბრძანებით ქალწულები წამებით სიკვდილით იყვნენ დასჯილები (300 ჩწა), თვითონ მეფე მძიმედ გახდა ავად. ხალხი მის დაავადებასღორის დაავადებასეძახდა, რადგან მეფის თავი ავადმყოფობისას ღორის თავს დაემსგავსა. მეფის დამ ხოსროვიდუხტმა რამდენჯერმე ნახა სიზმარი, რომ მეფე შეიძლება გამოაჯანმრთალებინა მხოლოდ მღვიმეში გამომწყვდეული გრიგორის მეშვეობით. ხოსროვიდუხტმა მიაღწია გრიგორის განთავისუბლებას. ამ უკანასკნელმა დაასაფლავა წამებული ქალწულები, შემდეგ კი გამოაჯანმრთელა მეფემეფემ და მისმა ამალამ მიიღეს ქრისტიანობახოლო გრიგორი მალე პირველი კათოლიკოსი გახდა (გრიგორი განმანათლებელი). 642 წელს დილეგის ადგილას დადგეს სამლოცველო. მის ქვეშ სადაც იმყოფებოდა გრიგორი, დღემდე ინახება კედელის ნარჩინები

 

 წმინდა მესროპ მაშტოცის ეკლესია

ადრეულ შუასაუკუნეში ღირსშესანიშნავ მოვლენას სომეხი ხალხის კულტურულ ცხოვრებაში წარმოადგენდა სომხური დამწერლობის შექმნა. იგი შექმნა ვარდაპეტ (არქიმანდრიტმა) მესროპ მაშტოცმა (362-440 . ) - სომხური დამწერლობის დასწყისად, რომელიც დაიწყო 5 საუკუნეშიმან პრინციპული საფუძველი დაუდო სომხური ასოების შექმნას ყველა სომეხი ფონემესათვის. მესროპ მაშტოცმა რომ შესძლო გენიალურად გადაეწყვიტა თავისი დავალება, მოწმობს ის ფაქტიც, რომ მის მიერ შექმნილი დამწერლობა უკვე თექვსმეტი საუკნეა ემსახურება ხალხს. სიკვდილის შემდეგ (440 დაკრძალულია . ოშაკანში)  მის საფლავზე აღმართული იყო პატარა სამრეკლო, სადაც მე19 საუკუნის მეორე ნახევარში აშენებული იქნა ეკლესია ერთფეროვანი, ერთთაღიანი ბაზილიკის ტიპის. წმინდა მესროპ მაშტოცი განსასვენებელია კლდეში, რომლის ნაწილს მოიცავს ძველებური სამრეკვლოწმინდა მესროპ მაშტოცი და მისი სახელობის ეკლესია წარმოადგენს წმინდა სომხური სამოციქულო ეკლესიას, წმინდა, სამლოცველო ადგილად.

 არიჩავანქი    

ძეგლების მონუმენტალურობა და ლაკონურობა ადრეული შუასაუკუნის ნათლად წარმოჩინდება არიჩივანქის (7–8 .) სამონასტრო კომპლექსი, რომელიც გადაშლილია ხევის პირას. აქვე მდებარეობს ბუნების უნიკალური ძეგლი, “მოქანავე კლდე”, მასზე მიშენებული მინიატურული სამრეკლოთი ბუნების ამ სასწაულისა და ადამიანის შემოქმედების შერწყმამ გაუძლო ბევრ სტიქიურ მოვლენას, მიწისძვრებს.  (1988 სპიტაკის დამანგრევეველმა მიწისძვრამ დაანგრია ახლო მდებარე ქალაქიც გიუმრი.,რომელიც მიჩნეული იყო უბედურების ზონად

 ამბერდის ციხე     

ამბერდის ციხე  -სამაგრე მდებარეობს არაგაძოტნის ოლქში, არაგაძოტნის მთაზე დგას შთამბეჭდავი თავისი უდიდესი ციხე- სიმაგრის კედლებით. ჶს ციხე სიმაგრეჰამბერდი (10–13) საგვარეულო მამული თავად ფახლავუნს ეკუთვნოდა, ერთ- ერთი დარჩენილი  მცირედი ფეოდალური სომხეთის სიმაგრე ასე თუ ისე შემონახულია დღემდე. ციხესიმაგრის ადგილმდებარეობა შერჩეულია გონივრულად. მშენებლებს გამოყენებული აქვთ განსაკუთრებული მთის ადგილმდებარეობა. ჩიხე - სიმაგრეს სამი მხრიდან უფსკრული აკრავს. შემონახულია წყალსაცავის ფრაგმენტები, აბანო, ასევე მღვიმეში შესასვლელი ხვრელი

    სანაინის მონასტერი

მონასტრის არქიტექტურული აგებულება ეკუთვნის  ხელოვნების იმ დონეს და მეცნიერულ დანიშნულებას, რომელიც ეროვნული საზღვრების ჩარჩოებს სცილდება სანაინის ძეგლების ანსამბლი მდებარეობს პატარა მთიან პლატოზე მდინარე დებედის ხევთან-ზღვის დონიდან 1000 მეტრზე. მმონასტრის არსებობა  ზუსტად არ არის დადგენილი, თუმცა ისტორიკოსები გვეხმარებიან დამტკიცდეს- ცნობილობა არა უგვიანეს საუკუნისა და უკვე -ხჳ საუკუნეებში აქ მონაზონთა რაოდენობა რამდენიმე ასეული იყო. მმონასტერ სანაინს უკავია 2 ჰექტარამდე ტერიტორია. ოთხი საუკუნის განმავლობაში არქიტექტორთა სხავადასხვა თაობები ავრცელებდნენ ცნობებს მის შესანიშნავი არქიტექტურულ საეკლესიო ძეგლებს - სურბ ასტვაწაწინი, ამენა ფრკიჩ და სამრეკლო სურბ გრიგორი საუკუნეში, აკადემიის შენობა მმე-ხჳ საუკუნის დასწყისში , წიგნსაცავი  1063 წელს გალერიის შენობა საუკუნის დასასრულს. მონასტრის მიშენება- 1181 წელს  სამრეკვლო 13 საუკუნეში. ყველა ეს ნაგებობა შეჯგუფებულია უძველესი ნაგებობების გარშემო სურბ ასტვაწაწინის ეკლესიაში კომპლექსის ერთიანობა და კომპაკტურობა განიპირობა იმან, რომ სამი საუკუნის განმავლობაში ყველა მშენებელი აქცევდაყურადღებას აღმართულს წინაპრების მიერ და ქმნიდა ახალს ძველის მიხედვით.

 

 ჰახპატი

 

სანაინის ჩრდილოაღმოსავლეთით მდებარე ჰახპატის მონასტრის დაარსების დრო შემონახულია ისტორიულ ქრონიკებში, რომელიც საუკუნეს ეკუთვნის. როგორც სანაინის, ასევე ჰახპატს განსაკუთრებული ყურადღება ექცეოდა სომხეთის მთავრობისა და მათი ვასალების მხრიდან. ააქ სანაინთან შედარებით ნაკლები ხარისხით სწავლობდნენ  ჰუმანიტარულ ხელოვნებას, ღმერთის სიყვარულს, ღვთის სიტყვას, დაკავებულნი იყვნენ ფერწერითაც.

 ჶეს გარემოებები და განმარტებები ხსნის დამთხვევას კომპოზიციურ მსგავსებასა და განსხვავდებას ჰახპატისა და სანაინის ძეგლებს შორის. მათი არქიტექტურული დეტალები და დეკორატული აგებულება ეკუთვნის ერთ ეპოქას, ასეთი  მსგავსება გვაძლევს საფუძველს ვივარაუდოთ მათი შესრულება ეკუთვნის ერთი სკოლის ხელწერას.

შემონახულია თქმულებები იმის შეახებ რომ ჰახპატში ცხოვრობდა სწავლული ბერი ჰოვანეს იმასტასერი (სარგავაგი), ის ცნობილი იყო როგორც განუმეორებელი შემქმნე;ლი ქადაგებისა და ფსალუმნების.

 ლლეგენდები ასევე მოგვითხრობენ ჰოვანესას სიყვარულს კითვისადმი. ჳის დიდებული პიროვნება იყო. მმრავალი დღის განმავლობაში განმარტოებით საკვების გარეშე დროს ატარებდა ხელნაწერების კითხვაში.

 

მთავარი | სომეხთა გენოციდი | სასარგებლო ინფორმაცია | ფორუმი | გალერეა | ღონისძიებები | კონტაქტი

© ყველა უფლება დაცულია